Hindilerde Kanatlı Bağırsak Sağlığı Güncellemesi: Koksidiyoz ve Nekrotik Enteritteki Son Trendler

Giriş

Yakın zamanda Avrupa’da hindi sektöründe faaliyet gösteren veteriner hekimler ve sektör profesyonelleri arasında yapılan bir anket, ticari hindi yetiştiriciliğinde nekrotik enteritis ve koksidiyozisin başlıca sağlık sorunları arasında yer aldığını ortaya koymuştur.

Eimeria cinsine ait protozoon parazitlerin neden olduğu koksidiyozis, bağırsak bütünlüğünü bozarak besin maddelerinin emilimini olumsuz etkiler. Bu durum; büyüme performansında düşüşe, yemden yararlanma oranında artışa ve ağır vakalarda ölümlere yol açabilir. Bağırsak bütünlüğünün bozulması ayrıca hayvanları nekrotik enteritis (NE) gibi sekonder enfeksiyonlara karşı daha duyarlı hale getirir.

Bugüne kadar hindilerde yedi farklı Eimeria türü tanımlanmıştır. Bunlar arasında Eimeria meleagrimitis, Eimeria adenoeides, Eimeria gallopavonis ve Eimeria meleagridis patojen olarak kabul edilirken; Eimeria dispersa, Eimeria innocua ve Eimeria subrotunda genellikle düşük patojeniteye sahip veya patojen olmayan türler olarak değerlendirilmektedir.

  1. meleagrimitis, E. dispersa, E. innocua ve E. subrotunda çoğunlukla duodenum ve/veya ince bağırsağın orta bölümlerinde çoğalır. İnce bağırsağın alt kısımlarında ve sekumda görülen lezyonlar ise E. adenoeides ve E. meleagridis enfeksiyonları ile ilişkilendirilebilir. Bu durum sekumda kitle oluşumuna yol açabilir. Öte yandan E. gallopavonis, alt jejunum, ileum ve sekum girişinde kazeöz lezyonlarla ilişkilidir. E. subrotunda hariç olmak üzere, hindi Eimeria türlerinin morfolojisi ve patojenitesi izole suşlar kullanılarak doğrulanmıştır.

Moleküler tanı yöntemlerinin gelişmesi, Eimeria türlerinin daha doğru şekilde tanımlanmasına olanak sağlamıştır. Türler arasında ookist boyutlarının örtüşmesi, klasik mikroskobik incelemelerde yanlış sınıflandırma riskini artırmaktadır. E. subrotunda dışında tüm hindi Eimeria türleri için tür-spesifik primerler geliştirilmiştir. Moleküler çalışmalar, E. adenoeides ile E. meleagridis arasında yakın genetik ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bu nedenle bazı araştırmacılar bu iki türü tek bir tür olarak değerlendirirken, bazıları ise ayrı türler olarak kabul etmeye devam etmektedir.

Avrupa’da Hindi Sürülerinde Eimeria Türlerinin Yaygınlığı ve Tanımlanması

Hindi sürülerinde koksidiyozisin yaygın olmasına rağmen, farklı Eimeria türlerinin dağılımına ilişkin veriler sınırlıdır. Bu nedenle, mikroskopi ve PCR yöntemleri kullanılarak bir yaygınlık ve tanımlama çalışması yürütülmüştür.

2019–2025 yılları arasında, 7 farklı AB ülkesi ve Birleşik Krallık’ta yer alan 127 ticari hindi işletmesinden toplanan toplam 387 numune incelenmiştir. Numune alınan hindilerin yaşı 1 ile 15 hafta arasında değişmiş olup ortalama yaş 6 haftadır. Numuneler, kümes içinde farklı noktalardan bağırsak ve sekal dışkı toplanmasını içeren standart bir protokole göre alınmıştır.

Numuneler hem gastrointestinal sorun bildirilen işletmelerden hem de izleme amacıyla sorun bildirilmeyen işletmelerden toplanmıştır. Ayrıca 8 haftadan küçük hayvanlardan alınan numunelerin çoğunda, numune alma sırasında yemlerde koksidiyostat bulunduğu belirtilmiştir.

İlk aşamada, numuneler mikroskobik olarak incelenmiş ve gram başına ookist sayısı (OPG) belirlenmiştir. 387 numunenin 118’inde ookist tespit edilmemiştir. Pozitif bulunan 269 numunede:

  • %25’inde OPG: 200–1.000
  • %27’sinde OPG: 1.000–10.000
  • %33’ünde OPG: 10.000–100.000
  • %15’inde OPG: 100.000’in üzerinde bulunmuştur.

Mikroskobik inceleme ile aşağıdaki tür grupları ayırt edilmiştir:

  • E. meleagrimitis / E. adenoeides (%95)
  • E. dispersa (%10)
  • E. meleagridis / E. gallopavonis (%39)
  • E. innocua (tespit edilmemiştir)

Daha ileri tanımlama amacıyla, 31 farklı işletmeden alınan 47 numune qPCR yöntemi ile analiz edilmiştir. qPCR sonuçları mikroskobik bulgularla uyumlu olmakla birlikte türlerin ayrı ayrı tanımlanmasına olanak sağlamıştır. Buna göre türlerin yaygınlığı şu şekilde belirlenmiştir:

  • E. meleagrimitis: %72
  • E. meleagridis: %33
  • E. adenoeides: %17
  • E. gallopavonis: %9
  • E. dispersa: %26
  • E. innocua: %0

En yaygın tür E. meleagrimitis olup tüm yaş gruplarında tespit edilmiştir. Hindi yaşı arttıkça, birden fazla Eimeria türü ile koenfeksiyonların veya diğer türlerin tek başına enfeksiyonlarının daha sık görüldüğü belirlenmiştir.

Avrupa’da koksidiyozis kontrolü genellikle yemlere katılan koksidiyostatlar ile sağlanmakta olup, bunların büyük çoğunluğu iyonoforlardır. Avrupa dışındaki bazı pazarlarda ise koksidiyozis aşıları da kullanılmakta ve alternatif bir kontrol stratejisi olarak değerlendirilmektedir.

Nekrotik Enteritis

  1. meleagrimitis esas olarak duodenumda çoğaldığı için, bu tür ile enfeksiyon bağırsak bütünlüğünü bozarak hindileri nekrotik enteritis gelişimine yatkın hale getirebilir.

Nekrotik enteritis salgınları, ticari hindi üretiminde giderek artan bir sağlık sorunu olarak öne çıkmaktadır. Bu salgınlar genellikle 4–8 haftalık hindilerde görülmekte, çoğunlukla ilkbahar döneminde ortaya çıkmakta ve ani ölüm artışları ile karakterize edilmektedir.

Hindi NE vakalarıyla en sık ilişkilendirilen Clostridium perfringens toksin tipi A’dır. Klinik vakalardan izole edilen suşlarda ayrıca beta2 toksini ve daha nadir olarak netB toksini de tespit edilmiştir.

Hindi üretiminde yaygın olarak kullanılan iyonoforlara (monensin ve lasalosid) karşı yapılan duyarlılık testlerinde düşük minimum inhibitör konsantrasyon (MIC) değerleri gözlenmiştir. Bu durum, klinik NE gelişiminde başka predispozan faktörlerin de önemli olduğunu göstermektedir.

Yakın tarihli bir çalışmada, tavuk modellerinde kullanılan predispozan faktörler (yüksek proteinli diyete ani geçiş ve E. meleagrimitis enfeksiyonu) kullanılarak hindilerde deneysel NE oluşturulmuştur. Ardından farklı genetik virulens profillerine sahip C. perfringens suşları ile enfeksiyon gerçekleştirilmiştir.

Bir tavuk NE salgınından izole edilen netB pozitif suş, hindilerde yüksek mortalite (%80) ve belirgin bağırsak lezyonlarına yol açarken; bir hindi salgınından izole edilen netB negatif suş ile enfekte edilen grupta mortalite gözlenmemiştir. Bu bulgular, hindilerde NE’nin oluşumunun suşa bağlı olduğunu ve hastalık patogenezinde rol oynayan toksinlerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

 

Sonuç

Eimeria meleagrimitis, günümüzde ticari hindi sürülerinde en yaygın olarak tespit edilen Eimeria türüdür. Bununla birlikte, nekrotik enteritisin gelişiminde yalnızca bu tür değil; suşa özgü virulens faktörleri başta olmak üzere çeşitli ek faktörler de kritik rol oynamaktadır.